Trong thời đại công nghệ phát triển mạnh mẽ và giao dịch không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến, dịch vụ ngân hàng đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống. Tuy nhiên, đối với người khiếm thị, việc tiếp cận các dịch vụ này vẫn gặp rất nhiều rào cản và khó khăn.
Rào cản từ thái độ và quy định của ngân hàng
Một trường hợp điển hình là anh N.B.N. tại Hải Dương. Khi đến Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) chi nhánh Hải Dương để mở tài khoản, anh N. đã bị từ chối với lý do “người khiếm thị không có thu nhập cao và không thể sử dụng thiết bị công nghệ”. Nhân viên ngân hàng còn cho rằng anh không cần thiết phải sử dụng dịch vụ ngân hàng và không thể tự quản lý tài khoản. Mặc dù anh N. cố gắng chứng minh khả năng tự quản lý, nhưng anh vẫn không nhận được sự hỗ trợ cần thiết.
Tương tự, anh V.M.P. ở Lào Cai khi mở tài khoản tại Ngân hàng VietinBank chi nhánh Lào Cai cũng bị yêu cầu phải có người giám hộ mới được phát hành thẻ và mở tài khoản, với lý do người khiếm thị không đủ năng lực hành vi dân sự. Ngân hàng này còn không hỗ trợ việc điểm chỉ cho người khiếm thị, buộc anh phải tự ký — một việc gần như bất khả thi đối với nhiều người khiếm thị. Cuối cùng, anh P. phải đến Ngân hàng TPBank và nhận được sự hỗ trợ đầy đủ.
Thủ tục hành chính phức tạp và bất hợp lý
Một số ngân hàng yêu cầu người khiếm thị phải lập vi bằng hoặc công chứng tại địa phương trước khi mở tài khoản. Điều này không chỉ làm chậm trễ quá trình mà còn tạo ra các thủ tục phức tạp và tốn kém không cần thiết. Mặc dù nhân viên ngân hàng có thiện chí hỗ trợ, khi liên hệ với cấp trên, họ vẫn bị yêu cầu thực hiện những thủ tục rườm rà.
Năm 2015, một người khiếm thị tại Yên Bái cũng gặp phải tình huống tương tự tại Ngân hàng Vietcombank. Dù đã có người giám hộ đi cùng, anh vẫn bị ngân hàng tìm đủ lý do để từ chối mở tài khoản. Các tình huống như vậy không phải là cá biệt, mà là một thực trạng đáng lo ngại.
Vấn đề cá nhân và kiến nghị
Bản thân tôi cũng đã gặp khó khăn khi cố gắng định danh tài khoản tại ngân hàng số Cake. Mặc dù tôi đã thực hiện đầy đủ các yêu cầu của ngân hàng, tôi vẫn không nhận được sự hỗ trợ để hoàn tất quy trình xác thực tài khoản. Điều đáng lo ngại là tôi phải tự thực hiện định danh mà không được phép nhờ sự trợ giúp của người khác, dù ngân hàng biết rõ tình trạng khiếm thị của tôi.
Nếu chỉ mình tôi gặp phải khó khăn này, tôi có thể nghĩ rằng đó là do chưa hiểu rõ quy định của ngân hàng. Tuy nhiên, thực tế là nhiều bạn bè của tôi cũng gặp phải tình huống tương tự. Điều này cho thấy cần có sự vào cuộc từ các cơ quan chức năng và Ngân hàng Nhà nước để bảo vệ quyền lợi của người khiếm thị, giúp họ tiếp cận dịch vụ ngân hàng một cách an toàn và thuận tiện.
Những quy định phân biệt đối xử cần được điều chỉnh
Phân biệt đối xử với người khiếm thị không chỉ đến từ thái độ của nhân viên ngân hàng, mà còn từ chính các quy định của các ngân hàng. Chẳng hạn, Ngân hàng Vietcombank yêu cầu trong bản cam kết rằng chỉ những người không gặp khó khăn trong nhận thức và làm chủ hành vi mới được phép sử dụng dịch vụ ngân hàng. Điều này vi phạm quyền của người khiếm thị, trong khi Luật Người khuyết tật của Việt Nam (Điều 17, Luật Người khuyết tật năm 2010) đã khẳng định rằng người khiếm thị có đầy đủ năng lực hành vi dân sự và có quyền tham gia các hoạt động kinh tế, xã hội như người bình thường.
Chi tiết về điều kiện mở tài khoản của Vietcombank có thể tham khảo tại Vietcombank. Tuy nhiên, việc yêu cầu người khiếm thị phải đáp ứng các tiêu chuẩn về nhận thức hay khả năng hành vi là một sự phân biệt đối xử rõ ràng, cần phải được điều chỉnh trong các quy định của các ngân hàng.
Kiến nghị
Các cơ quan chức năng và Ngân hàng Nhà nước cần nhanh chóng vào cuộc để điều chỉnh, sửa đổi và bổ sung các quy định, chính sách để đảm bảo rằng người khiếm thị có thể tiếp cận dịch vụ ngân hàng một cách bình đẳng như tất cả các công dân khác. Cần có cơ chế rõ ràng để ngân hàng hỗ trợ người khiếm thị trong việc mở tài khoản và thực hiện các giao dịch ngân hàng, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho họ trong việc hòa nhập vào đời sống kinh tế — xã hội.
Chỉ khi các quy định được sửa đổi và thực thi đúng đắn, người khiếm thị mới có thể tự tin tham gia vào các hoạt động tài chính, giúp họ vươn lên trong cuộc sống và góp phần vào sự phát triển chung của xã hội.
Cường Nguyễn
